جلدسوم - درادله اثبات دعوی
مصوب 13مهرماه و8آبان ماه 1314
ماده 1257 - هركس مدعی حقی باشدبایدآنرااثبات كندومدعی علیه هر گاه درمقام دفاع مدعی امری شودكه محتاج به دلیلباشداثبات امربرعهده او است .
ماده 1258 - دلائل اثبات دعوی ازقرارذیلاست -
1 -
اقرار
2 -
اسنادكتبی
3 -
شهادت
4 -
امارات
5 -
قسم
كتاب اول - دراقرار
باب اول - درشرایط اقرار
ماده 1259 - اقراعبارت ازاخباربه حقی است برای غیربرضررخود.
ماده 1260 - اقراواقع میشودبهرلفظی كه دلالت برآن نماید.
ماده 1261 - اشاره شخص لال كه صریحاحاكیازاقرارباشدصحیح است .
ماده 1262 - اقراركننده بایدبالغ وعاقلوقاصدومختارباشدبنابراین اقراصغیرومجنون درحال دیوانگی وغیرقاصدومكرهموثرنیست .
ماده 1263 - اقرارسفیه درامورمالی موثرنیست .
ماده 1264 - اقرارمفلس وورشكسته نسبت به اموال خودبرضرردیان نافذ نیست .
ماده 1265 - اقرارمدعی افلاس وورشكستگی درامورراجعه به اموال خودبه ملاحظه حفظ حقوقدیگران منشاءاثرنمی شودتاافلاس یاعدم افلاس اومعین گردد.
ماده 1266 - درمقرله اهلیت شرط نیست لیكن برحسب قانون باید بتوانددارای آنچه كه بنفعاواقرارشده است بشود.
ماده 1267 - اقراربنفع متوفی درباره ورثهاوموثرخواهدبود.
ماده 1268 - اقرارمعلق موثرنیست .
ماده 1269 - اقراربه امری كه عقلایاعادتاممكن نباشدویابرحسب قانون صحیح نیست اثری ندارد.
ماده 1270 - اقراربرای حمل درصورتی موثراست كه زنده متولدشود.
ماده 1271 - مقرله اگربكلی مجهول باشداقراراثری نداردواگر فی الجمله معلوم باشدمثلاقراربرای یكی ازدونفرمعین صحیح است .
ماده 1272 - درصحت اقرارتصدیقمقرله شرط نیست لیكن اگرمفاداقرار راتكذیب كنداقرارمزبوردرحق اواثرینخواهدداشت .
ماده 1273 - اقراربه نسب درصورتی صحیح است كه اولاتحقق نسببرحسب عادت وقانون ممكن باشدثانیاكسی كه به نسب اواقرارشده تصدیق كندمگردرموردصغیری كه اقراربرفرزندی اوشده بشرط آنكه منازعی دربین نباشد.
ماده 1274 - اختلاف مقرومقرله درسبب اقرارمانع صحت اقرارنیست .
 

 

باب دوم - درآثاراقرار
ماده 1275 - هركس اقراربحقی برای غیركندملزم باقرارخودخواهدبود.
ماده 1276 - اگركذب اقرارنزدحاكم ثابت شودآن اقراراثری نخواهد داشت .
ماده 1277 - انكاربعدازاقرارمسموع نیست لیكن اگرمقرادعاكند اقراراوفاسدیامبنی براشتباه یاغلط بوده شنیده می شودوهمچنین است در صورتی كه برای اقرارخودعذری ذكركندكه قابل قبول باشدمثل اینكه بگوید اقراربه گرفتن وجه درمقابل سندیاحواله بوده كه وصول نشده لیكن دعاوی مذكوره مادامی كه اثبات نشده مضربه اقرارنیست .
ماده 1278 - اقرارهركس فقط نسبت بخودآن شخص وقائم مقام اونافذ است ودرحق دیگری نافذنیست مگردرموردی كه قانون آن راملزم قرارداده باشد
ماده 1279 - اقرارشفاهی واقع درخارج ازمحكمه رادرصورتی می توان به شهادت اثبات كردكه اصل دعوی به شهادت شهودقابل اثبات باشدویاادله و قرائنی بروقوع اقرارموجودباشد.
ماده 1280 - اقراركتبی درحكم اقرارشفاهی است .
ماده 1281 - قیددین دردفترتجاربه منزله اقراركتبی است .
ماده 1282 - اگرموضوع اقراردرمحكمه مقیدبه قیدیاوصفی باشدمقرله نمی تواندآن راتجزیه كرده ازقسمتی ازآن كه بنفع اواست برضررمقراستفاده نمایدوازجزءدیگرآن صرفنظركند.
ماده 1283 - اگراقراردارای دوجزءمختلف الاثرباشدكه ارتباط تامی بایكدیگرداشته باشندمثل اینكه مدعی علیه اقراربه اخذوجه ازمدعی نموده و مدعی ردشودمطابق ماده 1134اقدام خواهدشد.

كتاب دوم - در اسناد
ماده 1284 - سند عبارت است از هر نوشته كه در مقام دعوی یا دفاع قابل استناد باشد .
ماده 1285 - شهادتنامه سند محسوب نمی شود و فقط اعتبار شهادت را خواهد داشت .
ماده 1286 - سند بردو نوع است - رسمی و عادی
ماده 1287 - اسنادی كه در اداره ثبت اسناد و املاك و یا دفاتر اسناد رسمی یا در نزد سایر مامورین رسمی در حدود صلاحیت آنها و برطبق مقررات قانونی تنظیم شده باشند رسمی است .
ماده 1288 - مفاد سند در صورتی معتبر است كه مخالف قوانین نباشد .
ماده 1289 - غیر از اسناد مذكور در ماده 1287سایر اسناد عادی است .
ماده 1290 - اسناد رسمی درباره طرفین و وراث و قائم مقام آنان معتبر است و اعتبارآنها نسبت به اشخاص ثالث در صورتی است كه قانون تصریح كرده باشد .
ماده 1291 - اسناد عادی در دو مورد اعتبار اسناد رسمی را داشته درباره طرفین و وراث و قائم مقام آنان معتبراست :
1 - اگر طرفی كه سند برعلیه او اقامه شده است صدورآنرا از منتسب الیه تصدیق نماید .
2 - هرگاه در محكمه ثابت شودكه سند مزبور را طرفی كه آن را تكذیب یا تردیدكرده فی الواقع امضاء یا مهركرده است .
ماده 1292 - در مقابل اسناد رسمی یا اسنادی كه اعتبار اسناد رسمی را دارد انكار و تردید مسموع نیست و طرف می تواند ادعای جعلیت به اسناد مزبور كند یا ثابت نمایدكه اسناد مزبور به جهتی از جهات قانونی از اعتبار افتاده است .
ماده 1293 - هرگاه سند بوسیله یكی از مامورین رسمی تنظیم اسناد تهیه شده لیكن مامور صلاحیت تنظیم آن سند را نداشته و یا رعایت ترتیبات مقرره قانونی را در تنظیم سند نكرده باشد سند مزبور در صورتیكه دارای امضاء یا مهر طرف باشد عادی است .
ماده 1294 - عدم رعایت مقررات راجعه به حق تمبركه به اسناد تعلق می گیرد سند را از رسمیت خارج نمی كند .
ماده 1295 - محاكم ایران به اسناد تنظیم شده دركشورهای خارجه همان اعتباری را خواهند دادكه آن اسناد مطابق قوانین كشوری كه درآنجا تنظیم شده دارا می باشد مشروط براینكه :
اولا - اسناد مزبوره بعلتی از علل قانونی از اعتبار نیفتاده باشد .
ثانیا - مفادآنها مخالف با قوانین مربوط بنظم عمومی یا اخلاق حسنه ایران نباشد .
ثالثا - كشوری كه اسناد در آنجا تنظیم شده بموجب قوانین خود یا عهود اسناد تنظیم شده در ایران را نیز معتبر بشناسد .
رابعا - نماینده سیاسی یا قنسولی ایران دركشوری كه سند درآنجا تنظیم شده یا نماینده سیاسی و قنسولی كشور مزبور در ایران تصدیق كرده باشدكه سند موافق قوانین محل تنظیم یافته است .
ماده 1296 - هرگاه موافقت اسناد مزبوره در ماده قبل با قوانین محل تنظیم خود به توسط نماینده سیاسی یا قنسولی خارجه درایران تصدیق شده باشد قبول شدن سند در محاكم ایران متوقف بر این است كه وزارت امورخارجه و یا در خارج تهران حكام ایالات و ولایات امضاء نماینده خارجه را تصدیق كرده باشند .
ماده 1297 - دفاترتجارتی در موارد دعوای تاجری برتاجر دیگر در صورتی كه دعوی از محاسبات و مطالبات تجارتی حاصل شده باشد دلیل محسوب می شود مشروط براینكه دفاترمزبوره مطابق
قانون تجارت تنظیم شده باشند .
ماده 1298 - دفتر تاجر در مقابل غیرتاجر سندیت ندارد فقط ممكن است جزء قرائن و امارات قبول شود لیكن اگركسی به دفتر تاجر استنادكرد نمی تواند تفكیك كرده آنچه را كه بر نفع او است قبول وآنچه كه بر ضرر او است ردكند مگر آنكه بی اعتباری آنچه را كه برضرر اوست ثابت كند .
ماده 1299 - دفتر تجارتی در موارد مفصله ذیل دلیل محسوب نمی شود :
1 - در صورتی كه مدلل شود اوراق جدیدی به دفتر داخل كرده اند یا دفتر تراشیدگی دارد .
2 - وقتی كه در دفتر بی ترتیبی و اغتشاشی كشف شودكه برنفع صاحب دفتر باشد .
3 - وقتی كه بی اعتباری دفترسابقا به جهتی از جهات در محكمه مدلل شده باشد .
ماده 1300 - در مواردی كه دفترتجارتی برنفع صاحب آن دلیل نیست بر ضرر او سندیت دارد .
ماده 1301 - امضائی كه در روی نوشته یا سندی باشد بر ضرر امضاءكننده دلیل است .
ماده 1302 - هرگاه در ذیل یا حاشیه یا ظهرسندی كه در دست ابرازكننده بوده مندرجاتی باشدكه حكایت از بی اعتباری یا از اعتبار افتادن تمام یا قسمتی از مفاد سند نماید مندرجات مزبوره معتبر محسوب است اگرچه تاریخ و امضاء نداشته و یا بوسیله خط كشیدن و یا نحو دیگر باطل شده باشد .
ماده 1303 - در صورتیكه بطلان مندرجات مذكوره در ماده قبل ممضی به امضاء طرف بوده و یا طرف بطلان آن را قبول كند و یا آنكه بطلان آن در محكمه ثابت شود مندرجات مزبوره بلااثرخواهد بود .
ماده 1304 - هرگاه امضای تعهدی در خود تعهدنامه نشده و در نوشته علیحده شده باشدآن تعهدنامه بر علیه امضاءكننده دلیل است در صورتی كه در نوشته مصرح باشدكه به كدام تعهد یا معامله مربوط است .
ماده 1305 - در اسنادرسمی تاریخ تنظیم معتبر است حتی برعلیه اشخاص ثالث ولی در اسناد عادی فقط درباره اشخاصی كه شركت در تنظیم آنها داشته و ورثه آنان وكسی كه بنفع او وصیت شده معتبراست .

كتاب سوم - در شهادت
باب اول - در موارد شهادت
ماده 1306 - حذف شد . 
( اصلاحی مطابق قانون اصلاح موادی از قانون مدنی مصوب 1370)
ماده 1307 - حذف شد . ( اصلاحی مطابق قانون اصلاح موادی از قانون مدنی مصوب 1370)
ماده 1308 - حذف شد ( اصلاحی مطابق قانون اصلاح موادی از قانون مدنی مصوب 1370)
ماده 1309 - در مقابل سند رسمی یاسندی كه اعتبارآن درمحكمه محرزشده دعوی كه مخالف بامفادیامندرجات آن باشدبه شهادت اثبات نمی گردد.

 

نظر شورای نگهبان

 

شماره 2655  8/8/1367

 

 

 

 

شورایعالی محترم قضائی
پیرو سئوالی كه در مورد مشروعیت ماده 1309
قانون مدنی از شورای نگهبان شده بود ، موضوع در جلسه شورای نگهبان مطرح و مورد بحث بررسی قرار گرفت ، نظر فقهای شورای نگهبان از اصل 4 قانون اساسی بشرح ذیل اعلام می گردد :
((ماده 1309 قانون مدنی از این نظر كه پیشنهادات بینه شرعیه را در برابر اسناد معتبر فاقد ارزش دانسته خلاف موازین شرع و بدینوسیله ابطال می گردد ))
قائم مقام دبیر شورای نگهبان
ماده 1310 - حذف شد.
( اصلاحی مطابق قانون اصلاح موادی از قانون مدنی مصوب 1370)
ماده 1311 - حذف شد.
( اصلاحی مطابق قانون اصلاح موادی از قانون مدنی مصوب 1370)
ماده 1312 - احكام مذكوردرفوق درمواردذیل جاری نخواهدبود -
1 - درمواردی كه اقامه شاهدبرای تقویت یاتكمیل دلیل باشدمثل اینكه دلیلی براصل دعوی موجودبوده ولی مقداریامبلغ مجهول باشدوشهادت برتعیین مقداریامبلغ اقامه گردد.
2 - درمواردی كه بواسطه حادثه گرفتن سندممكن نیست ازقبیل حریق و سیل وزلزله وغرق كشتی كه كسی مال خودرابه دیگری سپرده وتحصیل سندبرای صاحب مال درآن موقع ممكن نیست .
3 - نسبت به كلیه تعهداتی كه عادتاتحصیل سندمعمول نمی باشدمثل اموالی كه اشخاص درمهمانخانه هاوقهوه خانه هاوكاروانسراهاو نمایشگاههامی سپارندومثل حق الزحمه اطباءوقابله همچنین انجام تعهداتی كه برای آن عادتاتحصیل سندمعمول نیست مثل كارهائی كه به مقاطعه ونحوآن تعهدشده اگرچه اصل تعهدبموجب سندباشد.
4 - درصورتی كه سندبه واسطه حوادث غیرمنتظره مفقودیاتلف شده باشد.
5 - درمواردضمان قهری واموردیگری كه داخل درعقودوایقاعات نباشد.
ماده 1313 - در شاهد بلوغ ، عقل ، عدالت ، ایمان و طهارت مولد شرط است .
تبصره 1 - عدالت شاهد باید با یكی از طرق شرعی برای دادگاه احراز شود.
تبصره 2 - شهادت كسی كه نفع شخصی به صورت عین یا منفعت یا حق رد دعوی داشته باشد و نیز شهادت كسانی كه تكدی را شغل خود قرار دهند پذیرفته نمی شود.
( اصلاحی مطابق قانون اصلاح موادی از قانون مدنی مصوب 1370)

 

ماده 1314 - شهادت اطفالی راكه به سن پانزده سال تمام نرسیده اندفقط ممكن است برای مزیداطلاع استماع نمودمگردرمواردی كه قانون شهادت این قبیل اطفال رامعتبرشناخته باشد.

باب دوم - درشرایط شهادت
ماده 1315 - شهادت بایدازروی قطع ویقین باشدنه بطورشك وتردید.
ماده 1316 - شهادت بایدمطابق بادعوی باشدولی اگردرلفظ مخالف و درمعنی موافق یاكمترازادعاباشدضرری ندارد.
ماده 1317 - شهادت شهودبایدمفادامتحدباشدبنابراین اگرشهودبه اختلاف شهادت دهنده قابل اثرنخواهدبودمگردرصورتی كه ازمفاداظهارات آنهاقدرمتیقنی بدست آید.
ماده 1318 - اختلاف شهوددرخصوصیات امراگرموجب اختلاف درموضوع شهادت نباشداشكالی ندارد.
ماده 1319 - درصورتی كه شاهدازشهادت خودرجوع كندیامعلوم شود برخلاف واقع شهادت داده است به شهادت اوترتیب اثرداده نمی شود.
ماده 1320 - شهادت برشهادت درصورتی مسموع است كه شاهداصل وفات یافته یابواسطه مانع دیگری مثل بیماری وسفروحبس وغیره نتواندحاضرشود.
 

كتاب چهارم - در امارات
ماده 1321 - اماره عبارت از اوضاع و احوالی است كه به حكم قانون یا در نظر قاضی دلیل بر امری شناخته می شود .
ماده 1322 - امارات قانونی اماراتی است كه قانون آنرا دلیل بر امری قرار داده مثل امارات مذكوره در این قانون از قبیل مواد 35 و 109 و 1100 و 1158 و 1159 و غیرآنها و سایر امارات مصرحه در قوانین دیگر .
ماده 1323 - امارات قانونی دركلیه دعاوی اگرچه از دعاوی باشدكه به شهادت شهود قابل اثبات نیست معتبراست مگر آنكه دلیل برخلاف آن موجود باشد .
ماده 1324 - اماراتی كه بنظر قاضی واگذار شده عبارت است از اوضاع و احوالی در خصوص مورد و در صورتی قابل استناد است كه دعوی به شهادت شهود قابل اثبات باشد یا ادله دیگر را تكمیل كند .

كتاب پنجم - در قسم
ماده 1325 - در دعاوی كه به شهادت شهودقابل اثبات است مدعی می تواند حكم به دعوی خودراكه موردانكارمدعی علیه است منوط به قسم اونماید.
ماده 1326 - درمواردماده فوق مدعی علیه نیزمی توانددرصورتی كه مدعی سقوط دین یاتعهدیانحوآن باشدحكم به دعوی رامنوط به قسم مدعی كند.
ماده 1327 - مدعی یامدعی علیه درمورددوماده قبل درصورتی می تواند تقاضای قسم ازطرف دیگرنمایدكه عمل یاموضوع دعوی منتسب به شخص آن طرف باشد.بنابراین دردعاوی برصغیرومجنون نمی توان قسم رابرولی یاوصی یاقیم متوجه كردمگرنسبت به اعمال صادره ازشخص آنهامادامی كه به ولایت یا وصایت یاقیمومت باقی هستندوهمچنین است دركلیه مواردی كه امرمنتسب به یك طرف باشد.
ماده 1328 - كسی كه قسم متوجه ازشده است درصورتی كه نتواندبطلان دعوی طرف رااثبات كندیابایدقسم یادنمایدیاقسم رابه طرف دیگرردكندواگر نه قسم یادكندونه آنرابطرف دیگرردنمایدباسوگندمدعی به حكم حاكم مدعی - علیه نسبت به ادعائی كه تقاضای قسم برای آن شده است محكوم می گردد.
( اصلاحی مطابق قانون اصلاح موادی از قانون مدنی مصوب 1370)
ماده 1328مكرر - دادگاه می تواندنظربه اهمیت موضوع دعوی وشخصیت طرفین واوضاع واحوال موثرمقررداردكه قسم باانجام تشریفات خاص مذهبی یادشودیاآن رابنحودیگری تغلیظ نماید.
( اصلاحی مطابق قانون اصلاح موادی از قانون مدنی مصوب 1370)
تبصره - چنانچه كسی كه قسم به اومتوجه شده تشریفات خاص یاتغلیظ راقبول نكندوقسم بخودوناكل محسوب نمی شود.
( اصلاحی مطابق قانون اصلاح موادی از قانون مدنی مصوب 1370)
ماده 1329 - قسم به كسی متوجه می گرددكه اقراركنداقرارش نافذباشد.
ماده 1330 - تقاضای قسم قابل توكیل است ووكیل دردعوی می تواندطرف را قسم دهدلیكن قسم یادكردن قابل توكیل نیست ووكیل نمی تواندبجای موكل قسم یادكند.
ماده 1331 - قسم قاطع دعوی است وهیچگونه اظهاری كه منافی باقسم باشد ازطرف پذیرفته نخواهدشد.
ماده 1332 - قسم فقط نسبت به اشخاصی كه طرف دعوی بوده اندوقائم مقام موثراست .
ماده 1333 - دردعوی متوفی درصورتی كه اصل حق ثابت شده وبقاءآن درنظر حاكم ثابت نباشدحاكم می تواندازمدعی بخواهدكه بربقاءحق خودقسم یادكند.
دراین موردكسی كه ازاومطالبه قسم شده است نمی تواندقسم رابه مدعی علیه ردكند.
ماده 1334 - درموردماده 1283كسی كه اقراركرده است می تواندنسبت به آنچه كه موردادعای اواست ازطرف مقابل تقاضای قسم كند.مگراینكه مدرك دعوی مدعی سندرسمی یاسندی باشدكه اعتبارآن محكمه محرزشده است .
ماده 1335 - توسل به قسم وقتی ممكن است كه دلایل مذكوردركتابهای اول تا چهارم جلدسوم این قانون برای اثبات مدعی موجودنباشد.دراین صورت مدعی می تواندحكم به دعوی خودراكه موردانكارمدعی علیه است منوط به قسم او نماید.
( اصلاحی مطابق قانون اصلاح موادی از قانون مدنی مصوب 1370)

"قانون مدنی درسه دوره قانونگذاری ( ادوار6 - 9 - 10) به این شرح - از ماده یك لغایت ماده 955 ( صفحات 215 - 100 مجموعه دوره نهم ) در دوره ششم به موجب ماده واحده مصوب 18 اردیبهشت ماه 1307 ( صفحه 117مجموعه دوره ششم ) اجازه اجراء داده شده و از ماده 956 لغایت ماده 1206 در دوره نهم از ماده 1207 لغایت ماده 1335 در دوره دهم به تصویب رسیده و بعدا" نیز اصلاحاتی درآن انجام یافته كه تمامی مفاد اصلاحی در متن تلفیق شده است

  ادله اثبات دعوا